Het Zwitsers zakmes voor leiders

Het Zwitsers zakmes voor leiders

Het Zwitsers Zakmes van mijn grootvader heeft in mijn jeugd een diepe indruk op mij gemaakt. Met name hoe hij het hanteerde, de verhalen die hij erbij vertelde en hoe hij het weer zorgvuldig schoonmaakte en weer opborg. In dit artikel zal ik het gebruik van het Zakmes in het perspectief van een crisis, zoals de Corona Crisis toelichten.De Climber Versie van het Zwitsers Zakmes kent tien verschillende functies. Het grote mes, dat dominant zichtbaar is wordt het meest gebruikt. Dat bleek ook toen ik een zakmes uit een erfenis van een oom van mij kreeg. Het grote mes en de flessen opener zagen er versleten en gebruikt uit. Mijn oom heeft de nodige crisis meegemaakt. In zijn relaties, op het werk en financieel. En toch telkens weer dezelfde functies ingezet. Die observatie was voor mij de aanleiding om dit boekje te schrijven.Ieder mens heeft zijn voorkeur stijlen. De ene is een prater, de ander vooral een luisteraar. Weer een ander maakt makkelijk ruzie of weet anderen juist te inspireren. Kortom, ieder heeft zijn of haar voorkeurstijl om invloed uit te oefenen. Want leiderschap is samengevat invloed uitoefenen. Dat geldt dus niet alleen voor de formele rollen als manager of bestuurder, maar ook voor de docent, de verpleegkundige of arts. Allen zijn beinvloeders en toegerust met kennis en ervaring en daarmee ook autoriteit. Ieder mens, in zijn of haar rol kan invloed uitoefenen, het liefst met zoveel mogelijk impact en zo min mogelijk inspanning. Dit is te leren, kun je ontwikkelen. Het beeld van het Zakmes kan daarbij behulpzaam zijn.In tijden van crisis gaan we nog meer als voorheen onze voorkeur stijl inzetten. We gaan met het grote mes in de aanslag vol in de aanval, of we nemen het kleine mesje ter hand en gaan ons vanachter een bureau richten op details of we vluchten weg. We gaan hamsteren, nemen blikken met voorraad mee en leven met de blikopener binnen handbereik. We zorgen alleen nog voor onszelf en naasten. We vallen het probleem aan, we bevriezen en proberen alles te beredeneren of vluchten en trekken ons terug. De vraag is bij een crisis niet wat onze voorkeur stijl is en welke functies van het zakmes we daarbij gebruiken, maar of het effectief is wat we doen. Wat we zien is dat we de neiging hebben in onze kwaliteiten te overdrijven. Wij weten vanuit de breinkunde dat er allerlei stofjes zoals dopamine zijn die onze opjagen ten tijde van crisis. Die stofjes, vergelijkbaar met pepmiddelen zijn zeer bruikbaar maar kunnen ons ook over de rand duwen. We gaan te hard, te onbesuisd te werk. Mensen doen in de regel onder grote druk, bij een crisis geen verkeerde dingen. Maar ze overdrijven in die dingen waar ze goed in zijn. Daar gaat het mis en gebeuren vervolgens de ongelukken. Recent heb ik een slimme inkoper meegemaakt bij een collega instelling. Die weet altijd wel iets te regelen. Zo ook mondkapjes voor zorgpersoneel. Hij vertelde luidkeels dat hij wel aan spullen kon komen voor hun organisatie. In mijn organisatie kregen we als loyaal gebaar van hem ook een doosje mondkapjes.Echter, toen de kapjes werden uitgepakt bleken ze van het kwaliteitsniveau van de bouwmarkt te zijn. Levensgevaarlijk als die zouden worden ingezet. Ze boden onvoldoende veiligheid volgens de deskundigen. De inkoper bleef maar roepen dat er tenminste iets was. Maar de artsen keurden de kapjes terecht af. Dit was schijnveiligheid en vergrootte het risico in plaats van het te verminderen.Leiderschap is niet alleen invloed uitoefenen op jezelf en omgeving, maar hier ook bewust mee om te gaan. In tijden van crisis moet je niet de held, zoals die slimme inkoper, willen uithangen. Je moet dus niet alleen dat doen waar je zo goed in bent, maar ook nagaan welke dingen je misschien in tijden van een crisis anders moet doen. Misschien minder praten en beter luisteren, misschien de deskundigen meer consulteren dan managers, minder gericht op de bedrijfsvoering en nu meer gericht zijn op de gezondheid van het personeel en de patiënten. Kortom, gebruik niet alleen je voorkeursfunctie uit het Zakmes, maar blijf breed kijken naar je competenties en mogelijkheden. Aristoteles, een bekende Griekse filosoof zou het als volgt kunnen zeggen:Als je je strijdvaardig en zelfverzekerd voelt hoef je niet strijdvaardig en zelfverzekerd te doen. Datzelfde geldt voor angst, je hoeft in je gedrag niet samen te vallen met je emoties. Pas dus op dat je in tijden van crisis in je gedrag niet samenvalt met je emoties, die ten tijde van een crisis overweldigend kunnen zijn. Bewaar juist in die periode voor jezelf en anderen de naar je opkijken een evenwichtig gemoed en zoek in alles het optimale midden.Mijn advies is deze. Ten tijde van crisis, een overleg of gesprek daarover blijf te allen tijde rustig. Geef leiding aan jezelf. Haal bij een vraagstuk het zakmes tevoorschijn en realiseer je dat minstens 10, nee 12 opties hebt. 10 functies in het mes zelf en de 11e optie is het mes aan een ander geven (delegeren) en de 12e optie is even wachten. Nadenken en deskundigen consulteren om tot een verstandig besluit te komen.Het grote mes om waar nodig even stevig door te pakken, het kleine mes om belangrijke details te verkennen, de kurkentrekker om de spanningen in de onderstroom van je team bespreekbaar te maken, de schaar om grote vragen in kleinere stukjes op te knippen, de blikopener om aangesloten te zijn op bronnen die inspireren en de goede energie geven, de priem om duidelijke doelen voor ogen te houden en daar samen naar toe te werken, de haak om de schoenzolen regelmatig schoon te krabben en te voorkomen dat je uitglijdt over de hoeveelheid werk, de flessenopener om successen te vieren en waardering uit te spreken, het pincet op pijnpunten in het team te bespreken en op te ruimten en de tandenstoker om je eigen irritatie tijdig op te ruimen.Met het Zwitsers Zakmes voorkom je dat de ene crisis en overdrijving in de aandacht daarvoor er op andere plaatsen in je eigen leven, je team of organisatie ook problemen of zelfs een nieuwe crisis ontstaat. Blijf breed kijken, blijf breed anderen. Je hebt minimaal 10, nee zelfs 11 en 12 opties in elke situatie die op je afkomt, ook in een crisisperiode.

Gerelateerde evenementen

“Effective leadership is putting first things first. Effective management is discipline, carrying it out.” Stephen M.R. Covey