The fine art of leadership - een tipje van de sluier

The fine art of leadership - een tipje van de sluier

Als bestuurder is hij geen man van quick fixes en vasthouden aan theoretische modellen, want: “het leven praat terug”. Met deze lijfspreuk geeft Gabriël Anthonio aan dat hij het liefst vanuit de context reageert op situaties, in contact met de mensen die erbij betrokken zijn. “Leiderschap gaat om richting geven vanuit het besef dat mensen in beweging komen door… mensen!”

Juist omdat mensen in beweging komen door andere mensen – waarover later meer – focust Gabriël Anthonio vooral op het gedrag van leiders zélf. Wat voor mens ben je? Naar welke waarden leef je? Welke uitersten spelen op als de druk toeneemt? Wat steek je op van de processen die zich afspelen op het werk en in je privéleven? “Ik hecht grote waarde aan de spiegel van ons dagelijkse leven, want het gebeurt allemaal op de plaats der moeite”, stelt de bevlogen spreker en bestuurder. “Het leven praat terug en geeft ons kansen om te leren en ontwikkelen. Daarom combineer ik graag beproefde theorieën met de kracht van verhalen die uit het leven gegrepen zijn.”

Dwarslopers?

Zelf leert Anthonio nog elke dag van zijn autistische en verstandelijk beperkte zoon Mahil (22), die functioneert op het niveau van een driejarige. “We communiceren via gebaren en pictogrammen. Mensen zeggen vaak: wat zal zo’n gehandicapt kind een geduld vragen! Maar ik besef inmiddels dat het andersom is. Mahil heeft juist veel geduld met óns nodig, met mij. Het valt niet mee om buiten de kaders treden van wat we denken dat normaal is in onze samenleving.” Eén van de verhalen die de trotse vader deelt, gaat over een dag dat Mahil steeds achterstevoren ging lopen. “Ik probeerde hem op allerlei manieren ‘gewoon’ te laten lopen, omdat we dat nou eenmaal zo doen. Pas thuis ontdekte ik dat er nog sokken verstopt zaten in de neus van zijn laarzen.”

Mahil ging achteruit lopen omdat zijn laarzen te krap zaten en zijn tenen pijn deden. Er was een goede reden voor zijn gedrag, waar zijn vader tijdens de wandeling nog geen weet van had. Vervolgens vroeg Anthonio zich af: “Hoe vaak kijken we als leiders op die manier naar medewerkers? Dat we denken dat ze gewoon dwars lopen te doen en dat wij hen op het rechte spoor moeten zetten. Zonder te achterhalen welk verhaal er achter hun gedrag schuilt. Wat ik van mijn zoon leerde was: mijn mening uitstellen en onderzoeken waar de schoen precies wringt, in plaats van te volharden in mijn eigen overtuiging. Het leven praat terug en ik kan maar beter leren luisteren.”

Doen wat werkt

Leren luisteren naar het leven is volgens Anthonio een voorwaarde om als leider bewust invloed te kunnen uitoefenen op mensen en situaties. “Het mooie is dat we daarvoor verrassend veel mogelijkheden tot onze beschikking hebben, net als bij een Zwitsers zakmes (zie de gids ‘Het Zwitsers zakmes van de leider’ van Anthonio, red.). Toch beperken leiders zich meestal tot enkele veelgebruikte opties, zeker in spannende situaties. Dan blijven ze doordrukken, terwijl andere instrumenten veel beter zouden aansluiten bij de situatie. Het is verbazingwekkend hoe vaak we dingen blijven doen die niet werken, omdat we er moeilijk mee kunnen stoppen. Doen wat werkt klinkt zo simpel, maar is de grootste uitdaging in elke situatie.”

Doen wat werkt begint volgens Anthonio met echt contact maken. Want de kwaliteit van het contact: dáár kun je op bouwen. “Maar hoe vaak is er nog aandacht voor die kwaliteit, in onze rationeel geprogrammeerde organisaties waar alles nuttig moet zijn? Stel als leider eens wat vaker een méér-dan-nuttig-vraag om erachter te komen wat mensen drijft, waar ze behoefte aan hebben of welke ideeën en oplossingen zij zelf bedacht hebben. Maar in veel organisaties hebben procedures het vertrouwen vervangen. Naar de theorie van Jürgen Habermas: hoe groter de afstand tussen onze leefwereld en het systeem, hoe minder verbondenheid we voelen en hoe meer vervreemding er ontstaat.” Eerder verwees Anthonio al naar het werk van Levinas: “Ik ben ervan overtuigd dan een goed leider mensen alleen richting kan geven als hij weet welk appèl ze op hem doen.”

Karikaturen in leiderschap

Bij veranderingen en crises vertonen leiders – net als iedereen – een natuurlijke reactie die het meest aansluit bij hun persoonlijke stijl. De één is vooral een vakman/vrouw die vanuit de inhoud redeneert, de ander is een typische manager met focus op ordening en structuur, terwijl de inspirators onder ons zich vooral richten op de sfeer, de onderstroom en de cultuur. “We hebben al die rollen in ons, maar iedereen heeft een bovenliggende stijl”, denkt Anthonio. “En als de druk toeneemt, handelen we nog sterker vanuit die rol: de vakmensen gaan hun inhoudelijke stokpaardjes steviger berijden, managers gaan extremer managen en inspirators verliezen zich in de cultuur. Zo worden ze onbedoeld karikaturen van zichzelf.”

 Het spijtige is dat leiders die doorschieten in uitersten met hart en ziel werken en niet begrijpen waarom het toch mis gaat. “Op die momenten is het tijd om een andere beïnvloedingsstrategie toe te passen”, tipt de door de wol geverfde bestuurder. “Maar ook om je meer te richten op het optimale midden.” Anthonio haalt daarbij het ‘schuifje’ van de filosoof Aristoteles aan, op de schaal van deugden: “Kijk eens wat vaker naar die as en vraag je af wat het optimale midden is. Zo kan een dominante prater zich richten op het andere uiterste: vooral luisteren en af en toe een vraag stellen. Door daarmee te oefenen, beweegt hij meer naar het midden toe. En als je meer in het midden komt, neemt je impact toe.”

 Karaktervorming

Werken met het ‘schuifje’ – meer naar het midden bewegen – is wat Aristoteles bedoelt met karaktervorming en daar zouden we volgens Anthonio werkplaatsen voor moeten vormen. “Door ons te omringen met mensen die het goede met ons voor hebben, kunnen we oefenen met nieuw gedrag en elkaar helpen wat meer naar het midden te bewegen. Bovendien is het volgens Aristoteles ook belangrijk om in dialoog het optimale midden te ontdekken als het gaat om gemeenschappelijke (bedrijfs)waarden. Door samen vorm en invulling te geven aan die waarden creëer je verbinding en draagvlak, iets wat voor organisaties in verandering essentieel is.”

Geredeneerd naar de filosofie van Plato stelt Anthonio dat we binnen organisaties bijna alles van waarde verbinden aan een product, dienst of activiteit. “Allemaal eindige zaken, terwijl universele waarden als vrede, moed, wijsheid, liefde, rechtvaardigheid, geduld en betrokkenheid voor eeuwig zijn. Kijk naar mensen als Martin Luther King, Mahatma Gandhi en Moeder Theresa; zij hebben zelfs na de dood nog impact als leider.” Daarom stelt de bestuurder dat elk mens – maar zeker mensen die als leider invloed uitoefenen – zich moet afvragen naar welke waarden hij/zij leeft. Tijdens de masterclass ga je hiermee voor jezelfaan de slag.

Talking stick

“Het goede leven is een leven dat zin en betekenis heeft”, stelt Anthonio. “Daar kunnen we ook als organisaties aan bijdragen, door vanuit universele waarden iets in de wereld te zetten of tegenwicht te bieden aan antiwaarden als onrecht en vernedering. Weten ‘waar je van bent’ geeft mensen vleugels, blijf daarom praten over wat ertoe doet. Maak binnen die rationeel geprogrammeerde werkweken af en toe ruimte voor contemplatie. Laat mensen op verhaal komen. Werken met een talking stick kan daarbij helpen. Dan creëer je een sfeer waarin ruimte ontstaat voor wat eenieder heeft in te brengen. Een sfeer waarin luisteren belangrijker is dan scoren. En kijk eens wat er dan kan gebeuren.”

 De bestuurder zag bij Verslavingszorg Noord-Nederland welke positieve beweging er loskomt als je vanuit waarden werkt en samenspel zoekt. Bij zijn aantreden lag er een ingrijpend ontslagplan klaar waar hij intuïtief nee tegen zei. Anthonio: “Dit was een topdown bedacht uiterste, een onzalig plan dat vooral tot onrust en wantrouwen zou leiden. Daarom ging ik op zoek naar het optimale midden. Door allereerst met de medewerkers te gaan praten. Om de financiële basis in evenwicht te krijgen, leverden de werknemers uit solidariteit allemaal wat werktijd in. Een oplossing waar niet eens aan gedacht was, maar waar de mensen nu zelf mee kwamen. Ik wil maar zeggen: het begint allemaal met oprecht contact maken.”

Reddingsactie

Maar als de druk hoog is, of er heerst crisis, dan is er toch geen tijd en ruimte om contact te maken? Dan is het toch zaak om stevig te handelen? Met een filmpje illustreert Anthonio dat lokmiddelen, opjagen of ingehuurde interimmers de boel nauwelijks in beweging krijgen… Wat we zien, is de reddingsactie voor een kudde paarden die in 2006 bij het Friese Marrum na de vloed al een paar dagen vastzaten op een kwelder. Uit liefde voor paarden reed Norma Miedema met een paar andere ruiters rustig door het water naar de paarden toe. Ze maakten contact, gaven richting en brachten de kudde veilig aan land. “Een sterk staaltje leiderschap”, concludeert Anthonio. “Paarden komen in beweging door paarden. Net zoals mensen in beweging komen door mensen.”

Gabriël Anthonio inspireert tot waardengedreven leiderschap in de tweedaagse masterclass ‘The fine art of leadership’ die hij exclusief bij Focus Learning Journeys heeft ondergebracht.Daarnaast is Gabriel een van de 9 docenten in de collegereeks 'Leidinggeven aan gedragsverandering'.  

© Amber Boomsma | schrijfprofessional | www.tekstlabel.nl

Geschreven door Focus Learning Journeys op 10 september 2019

Gerelateerde evenementen

"Leaders establish the vision for the future and set the strategy for getting there." John Kotter