Technische persoon

Een tijdje geleden kwam ik in aanraking met justitie. Ik bespaar u de details, maar laat ik het als volgt samenvatten. Het had te maken met een verkeerslicht en bijziende stadswachten. Ik had uiteraard gelijk en de kantonrechter sprak me na een paar jaar vrij. Ik was blij met het resultaat. Dat liet weliswaar even op zich wachten, maar toen het zover was, bezorgde onze rechtspraak mij voldoening. Het was een kritisch moment waarop ik mij overgeleverd voelde aan het systeem. Nog nooit kwam de rechtsstaat voor mij dichterbij, op wat onvrijwillige fouilleeracties na. Ik had ook in een zelfrijdende auto kunnen rijden; dan was het verhaal veel ingewikkelder geworden. En de behandeling van mijn zaak was volledig mensenwerk. Dat wordt allemaal anders: de rechtspraak gaat spannende tijden tegemoet en zal zich moeten heruitvinden.

Ten eerste zal het beroep van jurist veranderen. Slimme software is binnen tien jaar in staat om het leeuwendeel van een requisitoir of verdediging te schrijven. De jurist hoeft niet langer een consciëntieuze procesbewaker te zijn, want dat regelt de computer. De briljante vondsten, de relativering en de humor daarentegen vallen ook over tien jaar nog buiten het bereik van de technologie. Met andere woorden: het juridische beroep wordt creatiever.

Toch is de meest fundamentele verandering niet die van het beroep, maar van de inhoud van het vak. Want hoe spreek je recht in een wereld waarin niemand meer vergeten wordt? Waarin veroordeelden ook na hun straf nog eindeloos door het slijk worden gehaald op sociale media, en bovendien voor altijd vindbaar blijven? Waarin alle ins en outs van een civiel conflict op straat liggen, lang voordat de Rijdende Rechter is komen voorrijden?

Deze ontwikkelingen vereisen dat we het begrip privacy opnieuw invullen, en dat de rechter afdaalt uit zijn ivoren toren, maar toch gezag blijft uitstralen. De inhoud van het recht verandert door technologie ook op een ander punt: aansprakelijkheid. Als een zelfrijdende auto een ongeluk veroorzaakt, kun je je afvragen wie  verantwoordelijk is: de eigenaar of een platform zoals Uber dat de auto’s efficiënt laat rijden.

Het wordt helemaal spannend wanneer de data van de auto, onderdeel van het Internet of Things, zijn gehackt en het ongeluk dáárdoor is ontstaan. Nu Googles kunstmatige intelligentie zelf al encryptie heeft weten te creëren, moet de rechter in de toekomst die zelfrijdende auto zélf verantwoordelijk houden. Het zou zomaar kunnen dat we over 10 jaar naast de natuurlijke persoon en de rechtspersoon ook een technische persoon in het Nederlands recht hebben.

Laat de toekomst maar komen. Intussen sta ik bij een geel verkeerslicht op de rem, voor het geval er een stadswacht of onverantwoordelijke zelfrijdende auto langskomt.

Farid Tabarki is trendwatcher en oprichter van Studio Zeitgeist. Twitter: @studiozeitgeist

Deze column is op 16-02-2017 op pagina 11 in © Het Financieele Dagblad verschenen.

Geschreven door Farid Tabarki op 21 maart 2017

Gerelateerde evenementen

"We spend a lot of time teaching leaders what to do. We don’t spend enough time teaching leaders what to stop." Marshall Goldsmith