'Je moet eerst leren om jezelf te leiden, dan anderen'

Ben je een manager of wil je binnenkort leiding gaan geven aan anderen? ‘Leer dan eerst om leiding te geven aan jezelf’, zegt hoogleraar Gabriël Anthonio.

‘Veel mensen werken de hele week heel hard en zijn aan het einde van de week toch ontevreden. Hoe komt dat? Dat komt omdat je de regie over je eigen leven niet hebt. Plato zegt: als je geen plan hebt voor je eigen leven, word je al snel onderdeel van het leven van een ander. Daar ben ik het helemaal mee eens.’

Kwaliteit van het contact

Het is gemakkelijk om als manager te verdwalen in alledaagse zaken: meetings, mailtjes, telefoontjes en gesprekken tussendoor. ‘Maar ook in moeilijke systemen, modellen en managementtheorieën. Een belangrijk onderdeel van jezelf leiding kunnen geven is je bewust zijn van het hier en nu. Je kunt anderen nooit goed leiding geven als je jezelf niet kunt leiden. Het is lastig om dat goed te doen, omdat je zo snel verstrikt raakt in die alledaagse dingen. Mijn zoon (19) zorgt er regelmatig voor dat ik stil sta en me bewust wordt van het heden. Hij is verstandelijk gehandicapt en kan niet praten. Op zo’n moment gaat hij voor me staan en legt zijn handen op mijn schouders. Hij glimlacht er lichtjes bij en dan weet ik wat hij wil zeggen. ‘Het gaat om de kwaliteit van het contact.’ Hij brengt me terug naar die essentie.’

Leiderschap of management

Die essentie gaat natuurlijk zowel zakelijk als privé op. Anthonio zet deze techniek daarom ook zakelijk in. ‘Als leider moet je oppassen dat je niet verzand in allerlei activiteiten, maar dat je je focust op de kwaliteit van het contact met je medewerkers en klanten. Dat is veel waardevoller.’ Overigens zijn leiderschap en management volgens de hoogleraar twee verschillende dingen. Als leider kun je een goede manager zijn, maar een manager is niet noodzakelijk een goede leider. ‘Daarom is het zo belangrijk dat je eerst leert om jezelf te sturen vanuit persoonlijk leiderschap. Er zijn veel managers die dat niet kunnen, terwijl ze een heel team moeten aansturen.’

‘Als je eenmaal het gevoel hebt dat je jezelf kunt ‘aansturen’, dan moet je kijken hoe je je invloed kunt gebruiken om de organisatiedoelen te behalen. Want dat maakt een goede leider. Management gaat hoofdzakelijk over dingen controleren, plannen en beheersen. Leiderschap gaat over invloed uitoefenen en samenwerkingen bevorderen. Het heeft niks te maken met de structuur van de organisatie, maar de cultuur van de organisatie. Dus vraag jezelf af wat de organisatie nodig heeft, hoe jij je hierop kunt aanpassen en vooral hoe je de mensen binnen de organisatie mee krijgt in de richting van de doelen.’

‘Mijn studenten geef ik altijd de opdracht om zichzelf de volgende vragen te stellen, en dat zouden leiders eigenlijk ook moeten doen’:

  • Hoe geef je leiding aan je eigen leven?
  • Wat voor visie en missie heb je daarvoor?
  • Wat is jouw onderhoudsplan? Hoe onderhoud je jezelf en hoe kom je tot bloei?
  • Vanuit je loopbaan: waar kun maatschappelijk gezien het verschil maken? Wat zouden mensen over je moeten zeggen als je ergens vijf jaar gewerkt hebt?

Internationaal leiderschap

Nederland loopt internationaal achter op het gebied van leiderschap, vindt Anthonio. ‘We hebben veel kritiek op leiderschap, kijk maar naar bijvoorbeeld Rutte en Wilders. Tegelijkertijd doen we er te weinig onderzoek naar. In Amerika, Engeland en Australië is het issue ‘leiderschap’ veel groter en wordt er veel onderzoek naar gedaan. In Nederland zijn er maar tien hoogleraren die actief bezig zijn met leiderschap. De houding ons land was lange tijd ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. Wij zijn geneigd om een schuldige aan te wijzen voor falend leiderschap, maar daardoor staat ook de leercurve stil. Dat is nu gelukkig aan het veranderen.’

Leiderschap op school

In het hoger onderwijs was tot voor kort weinig aandacht voor leiderschap, maar ook dit zie je veranderen. Sinds een aantal jaren zijn er minors, trainingen en zelfs hele opleidingen gewijd aan leiderschap. Een goede zaak, aldus Anthonio. ‘Vanwege het eerdere gebrek aan aandacht voor dit onderwerp, missen de (oud-)studenten een proactieve houding. Ik pleit daarom regelmatig voor aandacht voor persoonlijk leiderschap op school tijdens mijn lezingen.’

Problemen optillen

Een ander Nederlands ‘trekje’ is om als leider heel snel problemen over te nemen van anderen. Oppassen daarmee, zegt Anthonio. ‘Wat kan lopen moet je niet optillen. Dat advies kreeg ik laatst zelf van een boer die langs mijn huis liep terwijl ik aan het grasmaaien was. Hij had gelijk: voor elk probleem richten we weer een nieuwe werkgroep op, waarmee je het probleem als het ware ‘optilt’. Het is beter om het probleem op te laten lossen door de mensen die ermee zitten. Wat is hun advies? Zet die mensen in hun kracht door het ze zelf op te laten lossen.’

Eerder verschenen op MT.nl

Geschreven door MT.nl op 27 oktober 2016

Gerelateerde evenementen

"We spend a lot of time teaching leaders what to do. We don’t spend enough time teaching leaders what to stop." Marshall Goldsmith